Trzy pozycje głoski w wyrazie
Pozycja głoski w wyrazie decyduje o trudności. Najczęściej najpierw pracuje się nad nagłosem, bo głoska stoi na początku i jest dobrze słyszalna. Śródgłos jest trudniejszy, ponieważ dziecko musi płynnie przejść przez głoskę w środku wyrazu. Wygłos bywa najtrudniejszy, szczególnie dla dzieci, które skracają końcówki.
Kolejność nie jest sztywna. Jeśli dziecko samo najlepiej radzi sobie w śródgłosie, nie ma powodu zmuszać go do zaczynania od nagłosu. Obserwuj, gdzie głoska wychodzi stabilnie, i od tego miejsca buduj dalej.
Zwróć też uwagę na grupy spółgłoskowe. Wyrazy takie jak szczotka czy deszcz łączą sz z innymi głoskami i zostawiamy je na później. Poniższa lista zawiera wyłącznie wyrazy z czystym sz, dobrze nadające się do ilustrowania obrazkiem.
14 wyrazów na początek
Wyrazy z sz na początku, łatwe do pokazania na obrazku lub zdjęciu:
- szafa
- szalik
- szyba
- szpinak
- szuflada
- szachy
- szopa
- szyszka
- szelki
- szlafrok
- szynka
- szpilka
- szkoła
- szary (kolor, na przykład szary kot)
14 wyrazów w środku
Wyrazy z sz w środku, w których głoska jest wyraźnie słyszalna:
- myszka
- kaszka
- poduszka
- gruszka
- muszla
- koszyk
- puszka
- ptaszek
- uszy
- maszyna
- kaszel
- koszula
- kołyszą (czasownik, do zdania)
- kieszeń
12 wyrazów na końcu
Wyrazy kończące się na sz. Tu dużo pracy włożą zdania, bo sama końcówka jest krótka:
- kosz
- mysz
- grosz
- tusz
- kapelusz
- kalosz
- rozkosz
- plusz
- masz
- jesz
- dasz
- wiesz
Razem daje to 40 wyrazów. Do ilustrowania obrazkiem nadają się głównie rzeczowniki z listy, a formy czasownikowe warto wprowadzać w krótkich zdaniach, na przykład „Jesz zupę” albo „Masz kapelusz”.
Pomysły na zadania z jednego zestawu wyrazów
Z jednej listy wyrazów da się zbudować wiele różnych kart. Zmieniasz zadanie, a materiał zostaje ten sam.
- Nazywanie obrazków. Dziecko nazywa każdy obrazek, a Ty zaznaczasz, w których wyrazach głoska wychodzi poprawnie.
- Powtarzanie sylab i wyrazów. Najpierw sylaby sza, szo, szu, sze, szy, potem wyrazy.
- Kolorowanie według pozycji. Obrazki z sz na początku na niebiesko, w środku na zielono, na końcu na żółto.
- Karty do domina i pary. Dziecko dopasowuje obrazek do obrazka z tą samą pozycją głoski.
- Zdania z obrazkiem. Dziecko wymyśla zdanie z wyrazem, na przykład „Myszka siedzi w koszyku”.
- Krótka historyjka. Trzy obrazki z listy układają się w opowiadanie, które dziecko opowiada pełnym zdaniem.
- Zadanie domowe. Jedna karta A4 z sześcioma obrazkami i miejscem na podpis rodzica po każdym powtórzeniu.
Wiek, pozycja, zainteresowania
Ta sama lista wyrazów nie wystarcza każdemu dziecku. Czterolatek potrzebuje dużych obrazków i trzech, czterech wyrazów na karcie. Dziesięciolatek może pracować na zdaniach i tekście, a obrazki powinny wyglądać dojrzalej, żeby nie czuł się traktowany jak maluch. Dobrze też wybierać wyrazy, które pasują do jego świata, więc jeśli dziecko lubi zwierzęta, zacznij od myszki, ptaszka i kaszki dla zwierzaka.
W Obrazkowe wybierasz głoskę, jej pozycję, temat i wiek, a karta powstaje w pół minuty jako PDF w formacie A4 gotowy do druku i laminowania. Zestawy dla wszystkich głosek znajdziesz na stronie głoska sz, a ogólny przegląd rodzajów ćwiczeń w sekcji karty pracy logopedyczne. Jeśli ćwiczenia mają być uzupełnione o krótką opowieść, zajrzyj do opisu historyjek obrazkowych. Szczegóły planów i limitów kart znajdziesz w cenniku.
Czego unikać
- Nie dokładaj nowych wyrazów, dopóki stare nie wychodzą stabilnie.
- Nie mieszaj głosek podobnych brzmieniowo w jednej karcie na początku pracy.
- Nie przedłużaj zajęcia, kiedy dziecko wyraźnie się męczy. Dwie krótkie karty są lepsze niż jedna długa.
- Zapisuj, w których wyrazach głoska wychodzi, a w których nie. Na tej podstawie ułożysz następną kartę.
Karta nie zastępuje pracy specjalisty ani diagnozy. To materiał, który oszczędza czas przygotowań i pozwala skupić się na dziecku.