Obrazkowy plan dnia w przedszkolu i w domu, jak go zbudować i wprowadzić

Obrazkowy plan dnia to uporządkowany ciąg obrazków lub zdjęć, z których każdy oznacza jedną czynność: przyjście, zabawę, posiłek, wyjście na dwór, zajęcia, sen, powrót do domu. Obrazki układa się pionowo albo poziomo, w kolejności wykonywania. Dziecko widzi, ile rzeczy ma przed sobą i kiedy będzie koniec.

Taki plan bywa szczególnie pomocny dzieciom w spektrum autyzmu, bo porządkuje czas i zmniejsza liczbę niespodzianek. Jest też użyteczny dla dzieci z opóźnionym rozwojem mowy, z trudnościami w skupieniu uwagi oraz dla każdego malucha, który dopiero uczy się rytmu dnia w grupie. Opisujemy narzędzie do przygotowania materiałów, a nie metodę leczenia, więc o doborze pomocy do konkretnego dziecka decyduje terapeuta prowadzący.

• Zacznij od krótkiego planu. Na początek wystarczą 3 do 5 obrazków, na przykład przyjście, zabawa, posiłek, wyjście. Lista może rosnąć, kiedy dziecko oswoi się z formą.
• Wybierz rodzaj obrazka. Zdjęcie przedmiotu jest zwykle łatwiejsze niż rysunek, a rysunek łatwiejszy niż symbol. Jeśli dziecko ma trudność z odczytaniem obrazka, przejdź do bardziej realistycznego.
• Ustal układ. Pionowy pasek z góry na dół sprawdza się przy planie całego dnia, a poziomy pas przy krótkiej sekwencji, na przykład rutynie porannej.
• Dodaj sposób oznaczania postępu. Gotową czynność dziecko zdejmuje, przekłada do kieszonki „skończone” albo skreśla.
• Zostaw wolne miejsce na zmianę. Jeden obrazek ze znakiem zapytania lub „niespodzianka” przygotowuje dziecko na to, że plan czasem się zmienia.
• Zdecyduj, kto i kiedy wskazuje plan. Najlepiej ta sama osoba, w tych samych porach, w tym samym miejscu.

W przedszkolu plan można przygotować w dwóch wersjach. Wspólny plan dnia grupy wisi w widocznym miejscu i dotyczy wszystkich dzieci. Indywidualny plan dla dziecka, które tego potrzebuje, jest mniejszy, noszony przy sobie lub przyklejony do stolika, a jego obrazki odpowiadają temu, co dziecko widzi na wspólnym planie.

Dobrze działa kilka zasad:

• Plan wprowadza jedna osoba z zespołu, a pozostałe uzgadniają z nią sposób wskazywania.
• Przed każdą zmianą czynności nauczyciel podchodzi do planu, wskazuje bieżący obrazek i następny, mówi jednym zdaniem, co się teraz wydarzy.
• Przejścia, na przykład z zabawy do sprzątania, są najtrudniejsze, więc to przy nich plan jest najbardziej potrzebny.
• Zmiany planu pokazuj na obrazku: zamiast zakładać, że dziecko się domyśli, wymień jeden obrazek na inny w jego obecności.

Jeśli w placówce pracuje kilku specjalistów, warto, żeby plan i zestaw obrazków były wspólne. Dziecko widzi wtedy tę samą grafikę na zajęciach z logopedą, psychologiem i nauczycielem. O pracy zespołowej i wspólnej bibliotece pomocy piszemy na stronie dla placówek.

W domu najłatwiej zacząć od porannej rutyny albo od wieczoru. Zrób plan z kilku obrazków: pobudka, toaleta, śniadanie, ubieranie, wyjście. Powieś go na wysokości oczu dziecka, w miejscu, w którym i tak się porusza, na przykład na drzwiach pokoju lub lodówce.

Pokaż plan, kiedy jesteście razem. Wskaż pierwszy obrazek, powiedz, co robicie, zrób to razem, a potem zdejmij obrazek albo odhacz. Po kilku dniach dziecko zacznie samo podchodzić do planu. Nie zmuszaj, żeby przestrzegało każdego punktu. Chodzi o to, żeby plan był sygnałem, nie rozkazem.

Rodzice dzieci z trudnościami komunikacyjnymi często ucieszą się, kiedy terapeuta wyśle im wydruk w tym samym stylu, który dziecko zna z gabinetu lub przedszkola. Spójna grafika w domu i w placówce wzmacnia zrozumienie planu.

• Za dużo obrazków naraz. Plan na cały dzień od pierwszego dnia bywa przytłaczający.
• Plan jako kara lub nagroda. Obrazek nie powinien oznaczać „teraz nie wolno”.
• Brak miejsca na zmiany. Dziecko, które nigdy nie widziało zmiany na planie, ma tym większy kłopot, kiedy zmiana nastąpi.
• Różne obrazki w różnych miejscach. Jeśli „obiad” w przedszkolu wygląda inaczej niż w domu, dziecko musi uczyć się dwóch znaków.
• Nieaktualny plan. Wymieniaj obrazki, kiedy zmienia się rytm dnia.

Przygotowanie planu to kilkanaście obrazków, które trzeba znaleźć, wyciąć, ułożyć i wydrukować. W Obrazkowe wybierasz czynności z listy, styl obrazków oraz układ, a po pół minuty masz gotowy PDF w formacie A4 do druku i laminowania. Możesz zmienić jeden obrazek i wydrukować nową wersję bez składania całości od początku. Pełny opis narzędzia znajdziesz na stronie obrazkowy plan dnia, a pokrewne pomoce dla dzieci z autyzmem na stronie karty pracy autyzm. Gdy plan ma być uzupełniony o przygotowanie do nowej sytuacji, sięgnij po historyjki społeczne. Informacje o planach i limitach są w cenniku.